Przedstawienie stowarzyszenia polonijnego “Trykot-Teatr Polski”

10 lutego w Rzymie w Kościele Kapucynów przy Via Veneto odbyło się przedstawienie stowarzyszenia polonijnego “Trykot-Teatr Polski” pt. „Aleksander Sobieski – Teatr i Zakon” .

Spektakl „Aleksander Sobieski – Teatr i Zakon” Stowarzyszenia Kulturalnego Trykot-Teatr Polski z Rzymu został przygotowany przy pomocy Muzeum w Wilanowie, które wypożyczyło kostiumy i dostarczyło niezbędne źródła merytoryczne oraz przy wsparciu finansowym Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Rzymie.

Pod koniec XVII wieku przybyła do Rzymu wdowa po polskim królu Janie III Sobieskim, królowa Maria Kazimiera d’Arquien ‒ Marysieńka. Papieżem był wtedy Innocenty XII, były nuncjusz apostolski w Polsce, który w 1665 roku udzielił ślubu Marysieńce i Janowi Sobieskiemu, przyszłemu królowi Polski i zwycięzcy bitwy  pod Wiedniem, w roku 1683, kiedy to stolica Świętego Cesarstwa Rzymskiego była oblężona przez wojska Osmańskiego Imperium.

Pamięć o tej bitwie trwała w Rzymie przez długi czas. Wyczyn Sobieskiego zasłużył sobie na papieską wdzięczność i miejsce w rzymskim folklorze: poemat Meo Patacca Giuseppe Berneriego, napisany w kilka lat po oblężeniu Wiednia, opowiada o postaci, która szykuje się do walki z tureckim wrogiem i wraz ze swym 500 osobowym oddziałem ochotników, zatrzymuje się zbyt długo w gospodzie.

Królowa Marysieńka wraz z wnuczką i dworem liczącym 260 osób, zamieszkuje najpierw w Pałacu Odescalchi przy Placu Santi Apostoli, by przenieść się w końcu do Pałacu Zuccari na Trinità dei Monti. W sąsiednim pałacu mieszka jej ojciec, Henri Albert de La Grange d’Arquien, który jako kardynał uczestniczy w konklawe w rezultacie którego wybrany zostaje na papieża Giovanni Francesco Albani – Clemens XI.

Marysieńka, zaprzyjaźniona z obydwoma wymienionymi papieżami, członkini rzymskiej Akademii Arkadia, zakłada w ogrodzie Pałacu Zuccari teatr dworski, przejmując rzymską tradycję krzewienia kultury, zapoczątkowaną przez królową Krystynę Szwedzką kila lat wcześniej. Cieszyła się współpracą kilku najważniejszych artystów epoki, takich jak architekt i scenograf Filippo Juvarra, oraz kompozytorzy Alessandro i Domenico Scarlatti.

Królewicz Aleksander Sobieski, został zaproszony do Rzymu przez Marysieńkę, przekonaną o zbawiennym wpływie łagodnego klimatu na podszarpane zdrowie syna. Aleksander staje się reżyserem ante litteram teatru matki, wprowadzając w życie arkadyjskie reguły.

Powstaje w ten sposób cały szereg przedstawień operowych w tym:

Tolomeo et Alessandro, opera z muzyką Domenico Scarlattiego, pełna biograficznych wątków z życia królewicza Aleksandra.

Ifigenia in Tauride, w której opisany jest los córki Marysieńki, Teresy Cunegundy, żony elektora bawarskiego Maksymiliana II Emanuela Wittelsbacha, na 10 letnim wygnaniu w Wenecji, bez możliwości kontaktu z dziećmi i mężem.

Amor d’un’ombra e gelosia d’un’aura, później znana pod zmienionym przez Scarlatiego tytułem Narciso, najczęściej wystawiana z oper, które zadebiutowały na rzymskim dworze Marysieńki w Pałacu Zuccari.

Jeszcze inna członkini Arkadii, to żyjąca w tym samy okresie w Rzymie, nieszczęśliwa Petronilla Paolini Massimi, wybitna poetka, prekursorka feminizmu i z woli autora naszego spektaklu, dama do towarzystwa królowej. Innym ustępstwem od historycznej prawdy jest obecność w Pałacu Zuccari i na ceremonii wręczania dwóm młodszym braciom, Orderów Świętego Ducha, nadanym przez Ludwika XIV, obecność królewny Teresa Cunegundy, która potajemnie ucieka z Wenecji by spotkać się w Rzymie z resztą rodziny.

Poza tym wszystkie opowiedziane wydarzenia miały miejsce w rzeczywistości, i oprócz Meo Patacca, wszystkie postacie są autentyczne. Na scenie epizody z kilkuletniej obecności rodziny Sobieskich w Rzymie, opisane zostały jakby miały miejsce w ciągu kilku godzin.

Libretta oper wystawianych w Teatrze królowej w Pałacu Zuccari zostały napisane przez Carlo Sigismondo Capece, wiernego sekretarza Marysieńki, również należący do Arcadii.

Za możliwość wypożyczenia kostiumów dziękujemy przedstawicielom Muzeum Sobieskich w Wilanowie. Zrobiła je wybitna polska scenografka i kostiumolog Zofia Wierchowicz w latach siedemdziesiątych XX wieku z okazji wystawienia w Teatrze Wielkim w Warszawie opery Narcyz.

Na zakończenie krótka historia:

Aleksander Sobieski, przed śmiercią prosił o  pochowania w habicie zakonnym, gdy miał 18 lat  spełniając życzenie matki, rozpoczął nowicjat u Braci Mniejszych Kapucynów. Jego ojciec, król Jan III Sobieski, zaprosił Kapucynów do Polski w 1681 roku,  jeden z braci tego zakonu, Marco d’Aviano, towarzyszy mu w zwycięskiej wyprawie do Wiednia. Po bitwie, d’Aviano próbuje kawy, która jest dla niego zbyt gorzka, dolewa do niej mleka i w takiej postaci pije ze smakiem: tak rodzi się cappuccino, które będzie można wypić w pierwszej wiedeńskiej kawiarni założonej przez Jerzego Franciszka Kulczyckiego, byłego żołnierza Sobieskiego. Nie ma dobrego cappuccina bez rogalika, a rogalik nie jest niczym innym jak półksiężycem, który trzeba koniecznie umoczyć w słodkim płynie.

Olek Mincer

FOT. ARCH. TRYKOT – TEATR POLSKI

 

Postaci, Aktorzy

Henri Albert de La Grange d’Arquien – Mario Carbone

Maria Kazimiera d’Arquien; w  Arcadii Amirisca Telea – Katarzyna Żórawska

Giovanni III Sobieski i Jakub Sobieski czyli Fanfanik – Krzysztof Sułek

Aleksander Benedykt Sobieski czyli Minionek  – Andrzej Kamiński

Maria Kazimiera Sobieska (córka di Jakuba) – Sandra

Teresa Kunegunda Sobieskia detta Pupeńka – Agata Lupini Pagliaro

Konstantyn Władysław Sobieski – czyli Murmurek- Jacek Czerwiński

Tolla (Vittoria) Bocca di Leone – Monika Musiał

Carlo Sigismondo Capece; w Arcadii,  Metisto Olbiano – Edyta Ścibior

Alessandro Scarlatti,  – Stefano Sabene  (flauto traversiere – flauto dritto – percussioni)

Sylvius Leopoldo Weiss – Lorenzo Sabene        (chitarra barocca – tiorba)

Anna Maria Giusti – La Romanina – Paola Alonzi (soprano)

Petronilla Paolini Massimi, in Arcadia Fidalma Partenide – Lucyna Pydyn

Fra’ Luca – Fra’ Luca

 

Repertuar muzyczny:

Giulio Caccini: Amarilli,   Giulio Caccini: Amor ch’attendi,  Antonio Vivaldi: Cantata “All’ombra di sospetto”,  Johann Jeronimous Kapsberger: Arpeggiata,  Girolamo Frescobaldi: Se l’aura spira,  Francesco Corbetta: Ciaccona,  Robert de Visée: Minuetto